Kết với chúng tôi

Xin chào, bạn đang tìm kiếm gì?

Bình Luận

Xu hướng Mang Tên Franchise

Năm 2019 vừa qua đánh dấu sự ra mắt của rất nhiều phần phim nối tiếp, như Avengers: Endgame, Star Wars: The Rise of Skywalker hay Toy Story 4. Điều này vô hình trung gia tăng sự ảnh hưởng của dòng phim chuỗi, khi số lượng sản phẩm thuộc dòng chảy này liên tục tăng cao qua thời gian. Câu hỏi được đặt ra là: Tại sao phim chuỗi lại phát triển mạnh đến vậy?

Franchise là gì?

“Chuỗi”, hay Franchise (Fren-chais) trong Tiếng Anh, về cơ bản là một phương thức để phân phối sản phẩm và dịch vụ. Cụ thể hơn, nó là một dạng hình thức marketing được sử dụng bởi các tổ chức như một chiến lược để mở rộng thương hiệu.

Nhưng, xét về khía cạnh điện ảnh, “chuỗi phim” chỉ đơn thuần là tập hợp những phim khác nhau có bối cảnh ở cùng một vũ trụ giả tưởng, hoặc được quảng cáo như một series phim. Lưu ý rằng định nghĩa này đã bao hàm cả những dạng phim như phần hậu truyện, tiền truyện, reboot hoặc remake. 

Franchise và chặng đường phát triển

Hình thức phim chuỗi đầu tiên từng ra mắt là hậu truyện. Nó được định nghĩa là một bộ phim nối tiếp những sự kiện đã diễn ra trong bộ phim trước. Năm 1916, The Fall of A Nation, phần nối tiếp của The Birth of A Nation đã được phát hành, đánh dấu sự khai sinh của hậu truyện trong điện ảnh. Tuy nhiên, bộ phim này không có được thành công như phần phim trước, thậm chí còn bị Anthony Slide, một thành viên của viện phim Hoa Kỳ, cho là một thất bại về mặt thương mại. 

Song, như đã đề cập ở trên, chuỗi phim không chỉ dừng lại ở hậu truyện. Chúng ta còn có reboot, remake, tiền truyện. Hình thức phim remake đầu tiên ra mắt là The Squaw Man. Đây cũng là bộ phim thành công duy nhất được quay tới 3 lần với cùng một đạo diễn, là Cecil B. Demille. Phiên bản câm phát hành năm 1914, và lồng tiếng là 1931, xen giữa là một phiên bản làm lại năm 1918. Chỉ riêng phiên bản đầu tiên đã thu về 533 nghìn Đô, tương đương với 13.6 triệu Đô tại thời điểm hiện tại. 

The Squaw Man (1914)

Còn với reboot, trường hợp đầu tiên xuất hiện trên thế giới là Godzilla. Bộ phim đầu tiên ra mắt năm 1954, và có những phần hậu truyện trước khi được làm lại vào năm 1984. Sau đó, loạt phim này có hai lần reboot nữa vào các năm 1999 và 2016, chỉ riêng trong nền điện ảnh Nhật Bản.

Ngoài ra, còn một loại hình nữa cũng đáng chú ý, đó là tiền truyện. Bộ phim đầu tiên thuộc dạng này từng được phát hành là Another Part of The Forest, được đạo diễn bởi Michael Gordon. Những sự kiện trong phim xảy ra trước Little Foxes, tác phẩm xuất xưởng năm 1941. Đáng mừng thay, khi cả hai phim kể trên đều có chất lượng rất tốt, được những tờ báo như Variety hay New York Times khen ngợi. 

Another Part of The Forest (1948)

Cuối cùng là vũ trụ điện ảnh. Trường hợp đầu tiên từng xuất hiện là Vũ trụ quái vật của hãng Universal, với 4 nhân vật chủ đạo là Dracula, Frankenstein,  Người Tàng HìnhNgười Sói ra mắt trải dài từ thập kỷ 20 đến những năm 50. Trên thực tế, vũ trụ quái vật này vẫn còn tồn tại cho đến thời điểm hiện tại, với những dự án ra mắt gần đây như Ác Quỷ Dracula: Huyền Thoại Trở Lại hay Xác Ướp Ai Cập.

Xu hướng của thời đại

Nhắc đến chuỗi phim, loại hình nổi bật nhất có lẽ là hậu truyện. Vì thế, không bất ngờ khi nó có tốc độ phát triển đáng chú ý nhất. Trong một bài nghiên cứu năm 2015, Stephen Follows, nhà nghiên cứu số liệu điện ảnh đã khẳng định phim hậu truyện tại Hollywood đang có dấu hiệu gia tăng. 

Tại sao lại có nhận định như vậy? 

Trong vòng 10 năm, số lượng hậu truyện và tiền truyện trong top 100 phim có doanh thu cao nhất mọi thời đại đã tăng hơn gấp đôi, từ 9% năm 2004 lên đến 22% năm 2014. Đáng chú ý, trong năm 2013 và 2014, 7 /10 cái tên lọt top doanh thu đều là hậu truyện hoặc tiền truyện. Hãy cùng nhìn vào biểu đồ sau. Đây là biểu đồ thể hiện tỉ lệ hậu truyện có doanh thu lớn, so với top 100 tác phẩm ăn khách nhất và top 10 tương tự trong năm. Dễ thấy, không có năm nào mà hậu truyện tỏ ra thất thế trên đường đua phòng vé. 

Nhìn một cách toàn cảnh hơn, chúng ta sẽ càng thấy sức tăng trưởng của hậu truyện. Đây là biểu đồ thể hiện số lượng phim hậu truyện (và tiền truyện) ra mắt từ năm 1911 đến 2010. Kể từ năm 1987, số lượng hậu truyện có xu hướng tăng rất mạnh, đỉnh điểm là năm 1996, với 50 hậu truyện được sản xuất. 

Cho đến thời điểm hiện tại, xu hướng trên cũng không thay đổi nhiều. Trong top 10 phim có doanh thu cao nhất năm 2019, có đến 6/10 phim là hậu truyện của một tác phẩm đã có sẵn, đạt tỉ lệ 60%. Trên thực tế, kể từ năm 2010 đến nay, duy nhất năm 2016 có tỉ lệ hậu truyện trong top 10 phim ăn khách nhất năm dưới ngưỡng 50%. Thậm chí, năm 2011 còn chứng kiến sự vượt trội toàn diện của loại hình này, với 9/10 phim lọt top là hậu truyện. 

Như vậy, chúng ta có thể thấy sức tăng trưởng đáng kể của những bộ phim theo chuỗi. Hẳn phải có những lý do cụ thể để nhà sản xuất tin tưởng đầu tư vào những chuỗi phim nhiều đến vậy. 

Lợi ích cùng những thành tựu

Như đã đề cập ở trên, hậu truyện là thành tố nổi bật trong bất cứ franchise nào. Nó cũng ảnh hưởng đến tâm lý của chúng ta. Khi xem một phần phim gốc, nếu nó đủ chất lượng, người ta sẽ mong muốn được theo dõi nhân vật ấy thêm lần nữa, cùng họ tham gia vào chuyến phiêu lưu tiếp theo. 

Bên cạnh đó, cảm giác an toàn cũng là một yếu tố quan trọng. Chúng ta đã quen thuộc với những nhân vật trong phim, biết được mưu cầu của mình là gì ở phần phim mới này. Điều đó dường như là an toàn hơn so với việc thưởng thức một phim mới toanh với dàn nhân vật cũng lạ lẫm không kém. Hơn nữa, được tiết lộ sâu hơn về một nhân vật đã từng theo dõi, cũng là một trải nghiệm điện ảnh thú vị.

Avengers – Một trong những thương hiệu phổ biến nhất hiện nay

Khi đã nắm bắt được tâm lý người xem và cho ra mắt những gì họ mong đợi, thành công về mặt thương mại là điều dễ hiểu. 

Không khó để thấy sự thành công ở thị trường phòng vé của franchise. Vũ trụ điện ảnh Marvel, qua 23 bộ phim, đã kiếm về cho Disney 22.5 tỷ Đô, qua đó trở thành chuỗi phim ăn khách nhất mọi thời đại. Xếp sau MCU là Chiến Tranh Giữa Các Vì Sao, cũng là một tượng đài của làng giải trí thế giới. Qua gần 43 năm tồn tại, với 125 phần phim điện ảnh đã ra mắt khác nhau, chuỗi phim này thu về tổng doanh thu toàn cầu lên tới hơn 10,3 tỉ đô.. Đáng chú ý, khi 3 phần phim hậu truyện gần nhất của loạt phim này đều có doanh thu vượt ngưỡng 1 tỷ Đô, trở thành những bom tấn đúng nghĩa tại thời điểm chúng ra mắt. 

Trong bảng xếp hạng 10 phim có doanh thu cao nhất năm 2019, cả 10 đều thuộc về một vũ trụ điện ảnh có sẵn. Và không bất ngờ, khi phim nào cũng gia nhập câu lạc bộ tỷ Đô, thậm chí Endgame còn vượt mặt Avatar để trở thành phim ăn khách nhất mọi thời đại. 

Lợi nhuận mà những loạt phim điện ảnh tạo ra không chỉ dừng lại ở phòng vé, mà còn mở ra rất nhiều lĩnh vực khác. Theo tính toán của tờ CNBC, chuỗi phim Harry Potter dù kiếm được 7.2 tỷ Đô tại phòng vé, nhưng lại có tổng giá trị lên đến 25 tỷ Đô, trong đó có đến 7.3 tỷ Đô tiền thu về từ việc bán những sản phẩm đồ chơi. Còn đối với Chiến Tranh Giữa Các Vì Sao, chỉ một phần phim Thần Lực Trỗi Dậy đã mang lại cho nhà chuột 4 đến 5 tỷ Đô tiền bán các sản phẩm ăn theo. Với lượng tiền thu về liên tục từ nhiều nguồn khác nhau, chuỗi phim như con gà đẻ trứng vàng cho hãng sản xuất, do vậy, không lấy gì làm lạ khi xưởng phim tập trung vào loại hình này. 

Star Wars cũng là chuỗi phim nổi bật không kém

Và khiếm khuyết cố hữu

Tuy nhiên, lượng về doanh thu không đảm bảo chất về nội dung, và đây là vấn đề mà rất nhiều chuỗi phim mắc phải. Họ chỉ quan tâm đến số tiền thu về, mà không chú ý đến câu chuyện trong từng sản phẩm. Như series Quá Nhanh Quá Nguy Hiểm; dù sắp ra mắt đến phần phim thứ 10 trong cả chuỗi, nhưng Universal vẫn chưa muốn dừng lại, bởi những sản phẩm gần đây đều rất thành công tại thị trường phòng vé. Tuy nhiên, saga này lại có dấu hiệu “thay hình đổi dạng” qua thời gian.

Xuất phát điểm là loạt phim đua xe thông thường với khí chất đường phố ngùn ngụt, nhận về tình cảm từ lượng lớn khán giả, giờ đây Fast Saga đã thay đổi, trở thành chuỗi phim hành động với những cảnh cháy nổ mãn nhãn không thua gì phim siêu anh hùng. Hơn nữa, loạt phim này còn hứng chịu nhiều ý kiến trái chiều bởi những phân cảnh “phi vật lý”, thiếu thực tế. Bộ phim spin off gần nhất Hobbs and Shaw tuy thu về 760.4 triệu Đô tiền bán vé, nhưng lại nhận về cái nhìn không mấy thiện cảm từ dư luận, qua đó đặt ra nghi vấn về chất lượng của phần phim sắp tới. 

Hobbs and Shaw (2019)

Một series nữa có doanh thu phòng vé khổng lồ, nhưng không đảm bảo về chất lượng, là Transformers. Khởi đầu vào năm 2007, và đã cho ra mắt 6 phần phim khác nhau, với tổng doanh thu là 4.3 tỉ Đô. Cả chuỗi được yêu thích nhờ kỹ xảo đẹp mắt cùng những loại robot biến hình được thiết kế vô cùng công phu. Rất nhiều người nổi tiếng đã bày tỏ sự yêu thích và ngưỡng mộ với loạt phim này, như rapper Will.I.Am, diễn viên Adam Goldberg hay cây viết truyện tranh Tom King. 

Tuy nhiên, không một bộ phim nào trong chuỗi vượt được mức 60% cà chua, duy chỉ có Bumblebee năm 2018 là khả quan hơn, nhưng nó cũng không nằm trong mạch truyện chính. Cốt truyện của hầu hết phần phim đều rời rạc, chắp vá, thiếu chiều sâu, được viết nên chỉ để kỹ xảo máy tính có đất dụng võ.

Có thể thấy một vấn đề lớn đến từ phim chuỗi, đó là tính sáng tạo. Hầu hết các phần hậu truyện đều phải dựa vào những phim nguyên bản đã có, từ đó giới hạn nhà làm phim trong việc phá cách và thể hiện cái mới. Như It của đạo diễn Andy Muschietti, dù có phần phim gốc được đánh giá cao cả về cốt truyện và cách thức gây sợ, nhưng phần phim kế tiếp lại nhận về nhiều luồng ý kiến do lạm dung hiệu ứng jump scare cùng một cốt truyện để lộ nhiều vấn đề.

Loạt phim Bố già cũng gặp phải tình trạng tương tự, khi 2 phần đầu đạt được thành công vang dội, nhưng phần thứ 3 lại vấp phải nhiều phản hồi tiêu cực. Tất nhiên, vẫn có những chuỗi phim “chất từ đầu đến cuối” như Mission Impossible, hay Mad Max. Nhưng tất nhiên, số lượng những franchise như thế là không nhiều, và chúng cũng không trải dài. Càng kéo dài một loạt phim, thách thức về chất lượng sẽ càng lớn, bởi ý tưởng cho mỗi kịch bản sẽ ngày càng bị bào mòn, và sự thiếu hụt là điều khó có thể né tránh. Taika Waititi, vị đạo diễn đầy cá tính, vừa nhận được giải Oscar cho kịch bản chuyển thể xuất sắc nhất, đã chia sẻ:

Tôi yêu say đắm những sản phẩm của mình, là bởi chúng không phải là những franchise tỉ Đô.

Chất lượng trồi sụt đã đành, nhưng ngay cả doanh thu cũng chưa hẳn đã là quân bài tẩy đối với phim theo chuỗi. Thậm chí, đây còn là con dao hai lưỡi đối với nhà sản xuất. Theo thống kê của Stephen Follows, những phần hậu truyện tại Hollywood có xu hướng đắt đỏ hơn phần phim gốc.

Loạt phim Avengers là một ví dụ. Phần đầu tiên và cuối cùng của loạt phim này chênh nhau tới 136 triệu Đô, chưa kể chi phí marketing.  Chỉ có một vài trường hợp ngoại lệ, như Harry Potter and The Chamber of Secret tiêu tốn của Warner Bros lượng tiền bằng 85% so với phần đầu tiên, hay Kick-Ass 2 có kinh phí sản xuất đạt 88% so với phần phim gốc.

Kick-Ass 2 (2013)

Sự gia tăng này đặt ra một thách thức lớn cho nhà sản xuất, bởi phim của họ sẽ phải đắt khách hơn phần trước nếu muốn có được lợi nhuận lớn. Tiếc thay, nhiều phim đã không vượt qua được vật cản ấy, thậm chí còn ngã ngựa thê thảm, khiến nhà sản xuất khốn đốn.

Trong năm 2019 vừa qua, chúng ta có Dark Phoenix vướng phải vết xe đổ ấy. Dù được đầu tư đến 200 triệu Đô, nhưng phim lại chỉ mang về 252.4 triệu, khiến hãng Fox thua lỗ số tiền lên đến 170 triệu Đô. Đáng buồn thay, phần phim từng được hứa hẹn sẽ khép lại vũ trụ X-Men một cách huy hoàng thậm chí còn bị đề cử tới 2 hạng mục Mâm xôi vàng. 

Không chỉ bó hẹp ý tưởng, chuỗi phim đôi khi còn bó hẹp cả sự nghiệp của một số tên tuổi có tiềm năng. Daniel Radcliffe, diễn viên được biết đến qua 8 phần phim Harry Potter quá thành công, nhưng chính loạt phim này cũng là cái bóng khiến anh phải rất nỗ lực mới có thể phát triển sự nghiệp theo hướng mong muốn. Dù về sau có tham gia vài dự án phim tương đối chất lượng, nhưng cái mác “Harry Potter” vẫn bám theo Daniel, đến mức anh phải thừa nhận:

Tôi chẳng thấy ngầu chút nào khi đóng vai đó.

Saoirse Ronan, nữ diễn viên 4 lần được đề cử Oscar cũng nói về hiện tượng chuỗi phim:

Tôi sẽ không tham gia chuỗi phim, một phần là vì suốt ngày chỉ đóng một vai. Tôi không muốn được biết đến theo cách đó.

Tuy còn tồn tại những vấn đề, nhưng không thể phủ nhận franchise vẫn là một trong những hình thức làm phim phổ biến nhất hiện nay. Trong thời gian tới, chúng ta vẫn sẽ được chứng kiến sự phát triển của nhiều loạt phim đình đám, như MCU với Phase 4 đổ bộ trên mọi mặt trận, từ màn ảnh rộng ngoài rạp chiếu cho tới Tv trong nhà. Vũ trụ DC cũng sẽ tiếp tục mở rộng với những dự án mới, như là Wonder Woman 1984, và có thể là cả phim riêng cho Cyborg.

Wonder Woman 1984

Ở chiều hướng tương tự, năm 2021 cũng sẽ đánh dấu sự ra mắt của nhiều hậu truyện, như Top Gun: Maverick, và cả No Time To Die. Với kỳ vọng ngày càng cao đến từ khán giả, những nhà làm phim sẽ phải cố gắng để cân bằng giữa việc thu về lợi nhuận và tạo ra một sản phẩm chất lượng. Nhưng với sự phát triển của bộ môn nghệ thuật thứ 7, chúng ta hoàn toàn có thể tin tưởng vào sự tiệm cận của hai khía cạnh trên, để những franchise có thể thật sự trở thành “gà đẻ trứng vàng” cho nhà sản xuất. 

Quảng cáo

Mới Nhất

Movies

Patrick Wilson, diễn viên thủ vai chính trong loạt phim kinh dị đình đám Insidious, sắp tới sẽ bước ra phía sau camera để...

Tin Tức

David Guillod, nhà sản xuất của nhiều tựa phim lớn tại Hollywood như Extraction và Atomic Blonde, mới đây đã bị bắt bởi Cảnh...

Bình Luận

Ra đời đúng 2 năm sau The Haunting of Hill House – một series kinh dị gần như là hoàn hảo về tất cả...

Tin Tức

'Khi tôi nói 'Tạ ơn Chúa', đã có những người định vỗ tay rồi lại rút lại, khi họ nhận ra rằng điều này...

Tin Tức

Tôi thấy thực sự quan trọng để khán giả có thể hình dung được Batwoman là người Da đen mà chỉ cần nhìn qua...

Âu Mỹ

Quá trình luyện tập của Keanu Reeves để trở thành một trong những sát thủ đáng sợ nhất màn bạc

Có Thể Bạn Quan Tâm

Movies

Bom tấn triệu đô của Disney, Mulan, vừa ra mắt khán giả trên Disney+ cuối tuần qua, đồng thời cũng chuẩn bị ra rạp...

Âu Mỹ

Mới đây, nhà sản xuất phim The Boys đã lên tiếng xác nhận ngày ra mắt mùa phim thứ hai.

Âu Mỹ

Nam tài tử người Canada gốc Lebanon luôn rất được mến mộ và tôn trọng không chỉ trên màn ảnh mà còn ở ngoài...

Âu Mỹ

Nhận được số điểm rất đáng ngưỡng mộ là 8.7/10 từ IMDb và 94% đánh giá tích cực từ khán giả theo khảo sát...

Copyright © 2020 Phê Phim