Spirited Away - con đường mà mỗi người đều phải đi qua

Phê Phim

30/01/2019Phân tích

Khi nhắc đến “Spirited Away” (SA) hay tên tiếng Việt là “Vùng đất linh hồn” thì các bạn thường nghĩ đến điều gì? Bộ film hoạt hình được tạo ra bởi vị đạo diễn nổi tiếng Miyazaki Hayao – người đã đồng sang lập ra Studio Ghibli? Anime duy nhất tính đến thời điểm hiện tại giành được giải Oscar lần thứ 75 cho hạng mục Phim hoạt hình hay nhất? Tượng đài phòng vé không thể xô ngã của lịch sử điện ảnh Nhật Bản (30.8 tỷ yên)? Hay đơn thuần là một bộ anime đầy tính giải trí về một cô bé 10 tuổi trên hành trình cứu lấy bố mẹ mình cùng những bài học nhẹ nhàng, sâu sắc? Hoặc thậm chí là chưa từng để mắt tới vì đơn giản là bạn luôn đóng khung mình với suy nghĩ film hoạt hình chỉ dành cho trẻ con còn anime thì của mấy thành phần lập dị. Thật ra tất cả những điều đó đều chỉ là những mảng màu đơn sắc mang tính chủ quan trong một bức tranh đa sắc với những bí ẩn mà bạn chưa bao giờ khám phá. 

Bạn có biết rằng cả SA và những bộ film khác của Miyazaki đều được xây dựng mà không dựa trên bất kì một kịch bản hoàn chỉnh nào từ trước. Có bao giờ bạn để ý đến những họa tiết trên tường và cả những bảng hiệu và thắc mắc đến dụng ý của chúng. SA không đơn thuần chỉ là một câu chuyện phiêu lưu mang tính kì ảo đơn thuần mà nó hàm chứa vô vàn những câu chuyện thần thoại của Nhật Bản xưa cùng những bài học sâu sắc. Đây là một hành trình không phải chỉ dành cho Chihiro 10 tuổi mà là con đường mà mỗi người chúng ta đều phải đi và thường lạc lối trong đó.

Đọc đến đây nhiều người sẽ tự hỏi liệu mình có nói quá hay không khi mà nó chỉ là một bộ anime dành cho trẻ em thôi mà. Có phải mình đang phóng đại mọi thứ và cố làm ra vẻ thần bí không nhỉ? Nếu các bạn muốn biết thì hãy cùng mình đi qua những nơi Chihiro từng đi, gặp những người cô bé từng gặp để tự có câu trả lời cho riêng mình. Hành trình này chắc hẳn sẽ khá dài, mình hy vọng các bạn sẽ kiên trì cùng mình đi đến điểm kết thúc của nó.
Nội dung của SA

“Bộ film là một câu chuyện phiêu lưu, thám hiểm nhưng không dính hề dính líu đế vũ khí hay những trận chiến khổng lồ liên quan đến sức mạnh siêu nhiên. Thậm chí, nó còn khổng phải là một câu chuyện về cuộc chiến giữa thiện và ác hay đúng và sai. Người hùng của chúng ta bị đẩy vào một thế giới mà giữa cái tốt và xấu không có một ranh giới rõ ràng mà hòa trộn vào nhau. Và ở nơi đó, cô bé có được những trãi nghiệm để thấu hiểu thêm về thế giới Từ đây cô sẽ có được những bài học quý giá về tình bạn và lòng trung thành và biết sử dụng sự hiểu biết của mình để đương đầu với những khó khăn. Cô bé thấy được con người thực của mình trong những con khủng hoảng, vượt qua được những trở ngại và bằng cách nào đó trở về được tới thế giới ban đầu. Chihiro làm được điều đó không phải vì cô bé có chiến thắng hay xóa bỏ được cái “xấu xa” mà vì cô đã học được cách sống sót và tồn tại.” – Miyazaki Hayao

Trong cuộc sống hằng ngày, chúng ta luôn được che chở và tránh xa khỏi những nguy hiểm. Con người dần quên đi cảm giác là bản thân đang phải làm việc để có thể sống sót trong thế giới này, Trẻ con thường thể hiện sự tự mãn của bản thân như cách Chihiro đã làm với một khuôn mặt cau có và khó chịu. Nhưng khi phải đương đầu với những khủng hoảng trầm trọng, những khó khăn đảo lộn cuộc sống thì Chihiro đã học cách thay đổi bản thân để thích khi với nó, khám phá ra được sức mạnh bên trong của bản thân và có những quyết định và hành động chính xác. Thực tế là đa số trong trường hợp tương tự sẽ tự động hoảng sợ và nói rằng “Đây không phải là sự thật” và “Tôi không làm được đâu”. Những người như thế sẽ bị xóa bỏ hay nuốt trọn khi gặp phải tình huống như Chihiro. Có một sự thực là cô bé trở thành người hùng trong câu chuyện không phải vì cô xinh xắn hay sở hữu một cái đầu thông minh khác thường mà bởi vì cô bé đủ mạnh mẽ để không bị những khó khăn nuốt chửng. Và đó là chìa khóa quan trọng nhất để làm nên bộ film này bởi nó xây dựng 1 tầm nhìn chính xác cho người xem nói chung và những bé gái lứa tuổi lên 10 nói riêng.

Miyazaki đã nói rằng ông làm film này dành tặng cho những bé gái khoảng 10 tuổi như một món quà tặng cho con gái của người bạn thân quen. Nhưng đó cũng là lý do tại sao bộ film lại có ảnh hưởng đến người xem ở độ tuổi trưởng thành như chúng ta đến vậy. Bởi vì những bộ film gắn mác “dành cho tất cả mọi người” trên thực tế chẳng dành cho bất kì ai. Không thể có một bộ film làm hài lòng tất cả mọi người mà tất cả sẽ chỉ là sự cố gắng quá đà trong mọi thứ. Ngược lại, một bộ film về những nhân vật cụ thể trong một thế giới chi tiết hướng đến đối tượng nhất định lại trở nên lôi cuốn bởi vì nó không cố gắng gồng ép phục vụ thị hiếu của người xem mà đơn giản là truyền tải toàn bộ những ý nghĩa mà film được làm ra. Trong SA chúng ta sẽ không phải cần phải có những suy nghĩ, phân tích như một người lớn với lý luận chặt chẽ mà đơn giản là bản năng và sự kiên cường của 1 cô bé 10 tuổi.

Không chỉ là câu chuyện về đấu tranh sinh tồn và chấp nhận bản chất của thế giới mà bộ film còn như một câu chuyện cổ tích hiện đại lồng vào rất nhiều những câu chuyện thần thoại, truyền thuyết trong văn hóa Nhật Bản ( sẽ được mình phân tích và để cập bên dưới). Thế giới kì lạ trong truyện được xây dựng bởi rất nhiều những thiết kế mang đậm tính văn hóa truyền thống của Nhật Bản xen lẫn với một chút phương Tây tạo cảm giác nửa mơ nửa thực mang đầy tính kì ảo. Bởi với Miyazaki tuy những câu chuyện như “Momotaro cậu bé sinh ra từ quả đào” hay “Người nông dân là con lửng” đã không còn đủ sức thuyết phục với trẻ em thì việc dẹp bỏ tất cả những thứ mang tính truyền thống để hội nhập vào văn hóa chung của thế giới là một điều điên rồ. Trẻ em và cả người lớn sống trong một thế giới bao quanh bởi những công nghệ hiện đại cùng những thiết bị tầm thường đang dần mất đi gốc rễ của mình. Vì vậy giúp mọi người gợi nhớ về văn hóa truyền thống là một điều cần thiết. Và còn gì tuyệt vời khi mang những giá trị đó đến với người xem thông qua film ảnh, một thứ đã trở nên quá quen thuộc đối với con người. Đưa những điều đẹp đẽ trong văn hóa cổ xưa giống như những mảnh màu lập lòe sinh động lấp đầy lấy câu chuyện như cách Miyazaki đã làm với SA. 

Khía cạnh có thể thấy ở “Thế giới thần bí”

Mình sẽ gọi nơi mà Sen ở là “Thế giới thần bí”, còn nơi của Chihiro là “Thế giới thực”. “Thế giới thần bí” có thể là thế giới mà con người ta đã chết đi cũng có thể là thế giới của các vị thần. Có thể nói Chihiro đã bị lạc vào một trong số những thế giới kỳ lạ. Và có khả năng thế giới thần bí này không chỉ vượt qua về khoảng cách địa lý mà còn cả thời gian nữa.

Phần 1: Hương vị Thần thoại của “Thế giới thần bí”

Trong bộ phim này, những biểu tượng ở “dị giới” cổ xưa Nhật Bản xuất hiện khắp nơi. Tột cùng ở dị giới là “Thế giới sau khi chết”, ngoài ra cũng có thế giới của yêu quái, ma quỷ, thần linh hay những gì tương tự tồn tại.

(1) Con đường gia đình Chihiro đã đi qua.

Gia đình Chihiro đã đi qua “cây cổ thụ, cổng Tori, đường hầm, sông cầu”trước khi tiến vào thế giới thần bí. Mỗi thứ đều tượng trưng cho một giới hạn. 

“Con dốc” – Gia đình Chihiro đang trên đường lên dốc, cũng chính là đang đi vào thế giới thần bí. Người ta nói rằng con dốc là nơi kết nối với thế giới khác. Nó giống như mối liên kết được mô tả trong “(3) Mối liên hệ với thần thoại”.

“Cổng Tori của đền thờ” và “Cây cổ thụ” – Ranh giới với thế giới khác. Cây cổ thụ ở trong đền thờ là sở hữu của thần.

“Cảnh tượng bên đường” – Từ ngày xưa con người đã thờ cúng thần bảo hộ ở những con đường bên ngoài thôn làng, người ta cầu nguyện thần bảo hộ sẽ bảo vệ sự an toàn của họ trong chuyến đi. Bức tượng mà Chihiro nhìn thấy khác với tượng thần bảo hộ, nhưng ở vị trí đó thì có thể coi nó là điểm ranh giới với thế giới khác.

“Đường hầm” – Đây giống như con đường hầm dẫn đến suối vàng (thế giới sau khi chết).

“Con sông hẹp” –Trong những câu chuyện Phật giáo, những đứa trẻ chết trước bố mẹ, chúng phải xây những tháp đá bên bờ sông này nhằm chuộc tội bất hiếu, mỗi khi đống đá được xếp lên xong thì Quỷ sẽ đến phá đi. Sau đó Đại Tạng Bồ Tát sẽ đến và cứu giúp những đứa trẻ đó. Nó là một ranh giới lớn giữa “Thế giới thần bí” và “Thế giới thực”.

“Cây cầu đến nhà tắm công cộng” – Cây cầu cũng là biểu tượng của ranh giới với một thế giới khác.. Khi Chihiro lần đầu tiên đi qua cầu, khi đi qua phải “Nín thở”, coi như là “Giả chết”..

(2) Con đường gia đình Chihiro trở về.

Cả nhà Chihiro đã cùng trở về nhà bằng chính con đường họ dùng để tới nơi này. Cảnh tượng này giống như tượng trưng cho thế giới của "sự chết" nằm ở đường đi, và thế giới của "sự sống" nằm ở lối về.
Khi Haku và Chihiro chia tay lần chót, Haku có bảo rằng "Tớ không thể tiến lên được nữa, Chihiro cứ băng qua con đường cậu đã dùng để tới đây là được. Nhưng nhất định không thể ngoái lại nhìn. Cho tới khi cậu băng qua đường ngầm được không."

Chúng ta có thể xem đây là một câu nói tích cực rằng "Con người, không nên sống trong quá khứ", nhưng trong những câu chuyện thần thoại, chuyện quay đầu nhìn lại thế giới đã khuất là điều cấm kị.

(3) Mối liên hệ với thần thoại.

“Thế giới thần bí” là câu chuyện thần thoại Nhật Bản về hai vị thần Izanagi và Izanami

Cổ Sự Ký, Nhật Bản Thư Kỷ có ghi người chồng Izanagi đã xuống Suối Vàng (thế giới sau khi chết) để mang người vợ Izanami đã chết của mình trở lại. Tuy nhiên Izanami đã nói với chồng mình “Ta không thể trở lại nữa vì ta đã ăn đồ ăn của Minh giới rồi”. Đối với việc Izanagi không thể chấp nhận được sự thật này, Izanami đã tách khỏi bản thể của Izanagi và đến hỏi ý kiến Thần Chết Khi đó Izanami đã yêu cầu “Xin đừng nhìn vào ta”, nhưng Izanagi đã nôn nóng quay mặt lại, đốt cháy cái lược trong bóng tối và nhìn thấy bà. Diện mạo của bà ra sao, giòi bọ lúc nhúc, cơ thể bị cháy mòn, không thể nhìn nổi.

Thần thoại này hầu như trên thế giới đều có nét tương đồng giống nhau. Orpheus và Eurydice trong thần thoại Hy Lạp, nó nhấn mạnh việc quay lại nhìn, sau khi nhận được sự cho phép từ Diêm Vương, hai người họ quay về thế giới hiện tại bằng đường hầm, họ đã hứa “Không quay đầu lại”, nhưng Orpheus đã không đợi được mà quay lại nhìn, cho nên hai người họ đã phải ly biệt giữa thế giới thực và Minh giới.

Ngoài ra, nó cũng giống với việc bố mẹ của Chihiro đã ăn thức ăn ở thế giới giác nên bị biến thành heo và không thể trở lại thế giới ban đầu. Cũng như nàng Persephone xinh đẹp trong thần thoại Hy lạp vì trót ăn nửa trái lựu nên phải chấp nhận sống nửa thời gian dưới Minh giới.

(4) Thế giới thần bí là trung tâm của thế giới bóng đêm.

Cho đến thời Minh Trị, những đám tang vẫn được tổ chức vào ban đêm. Đó là bởi vì khi đó thế giới này và thế giới bên kia sẽ hoàn toàn bị đảo lộn, ở nơi này nếu được chôn vào chiều tối thì họ sẽ tới thế giới bên kia vào buổi sáng, họ có thể được gặp tổ tiên nhà mình vào ngày hôm đó. Giờ thì đám tang có thể được tổ chức vào buổi trưa, đó là do tư tưởng đổi mới dễ dàng hơn. Trên phần “Mối liên hệ với thần thoại”, thế giới sau khi chết đều là bóng tối. Chihiro đã đi vào xế chiều và trở về vào buổi sáng, đó không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên.

(5 ) Người trên tàu.

Trên chuyến tàu Sen với Vô Diện đi, có những hành khách mang hình thù những cái bóng, không giống những cái bóng ở nơi khác, chúng không phải yêu quái, chúng mang hình dạng của con người. Từ chỗ này, chắc bạn sẽ nghĩ rằng, một cô gái một thân một mình đứng ở ga Numahara, liệu có nhìn thấy Setsuko trong Mộ đom đóm không nhỉ? Hơn nữa, theo lời ông Kamaji “Ngày xưa có một chuyến tàu khứ hồi, nhưng gần đây đã không thấy nữa rồi”, “Chuyến tàu khứ hồi” có thể là ở thời đại Izanagi và Izanami. Trong câu chuyện đó, nó có thể đến và đi đến thế giới bên kia.

Phần 2: Cách xây dựng film và những điều bí ẩn nhỏ bé

1) Những chữ Hán tự

Những chữ Hán xuất hiện trong bộ phim. Chúng xuất hiện rải rác, lặng lẽ nhưng chứa rất nhiều thông điệp. Trên tấm bảng hiệu ghi chữ “Đói, ăn và gặp gỡ” thì chữ “gặp gỡ”bị ghi ngược. Có những dòng trông rất giống tiếng Trung, nhưng kết cấu câu lại hoàn toàn không phải tiếng Trung. Thứ Hán tự này góp một phần vai trò cấu thành nên một thế giới kỳ lạ chẳng phải Nhật cũng chẳng phải Trung. Nó tạo một cảm giác hư ảo không rõ ràng làm người xem không thể xác định được liệu thế giới này là một phần của thế giới thực hay nằm tách biệt hoàn toàn.

2) Cảm nhận về mùa, khoảng trôi của thời gian

Về thời gian, chúng ta không có cảm nhận rõ ràng về mùa, cùng sự chênh lệch về thời gian. Những loài hoa đang nở rộ ở đây bao gồm đủ loại hoa từ bốn kiểu mùa, nở không theo một trật tự thông thường, như hoa cẩm tú cầu, hoa trà, hoa mai, hoa thụy hương vân vân. Khiến nơi này không còn cảm giác rõ ràng về các mùa nữa. Nhân tiện nói tới vấn đề này, chúng ta hãy thử xem xét lại thời gian Chi rơi vào giấc ngủ, trong thế giới Spirit Aways chỉ mới trải qua ba ngày, nhưng thời gian tròn khuyết của trăng cũng vô cùng không tự nhiên. Ngoài ra lúc Chihiro bước vào thế giới Spirit Aways, nơi đỗ xe được lát bằng gạch, nhưng lúc trở về cỏ đã mọc xanh. Có vẻ như cô bé đã trải qua gần 1 ~ 2 tháng trong thế giới thần bí.

3) Màu sắc và thiết kế đồ họa

Màu đỏ là màu chủ đạo bao trùm bộ film. Từ tháp đồng hồ cổ đến nhà tắm công cộng, từ những chiếc đèn lồng lập lòe cháy sang vào buổi tối đến cả những cây cầu đều tràn ngập trong sắc đỏ ở các mức độ khác nhau. Kết hợp với màu vàng lấp lánh được sữ dụng trong nội thất nhà tắm và phòng của Yubaba tạo ra cảm giác vừa mang nét cổ điển truyền thống bí ẩn lại vừa mang một sự hào nhoáng, xa hoa, nhộn nhịp. Không chỉ vậy, còn có một sự giao thoa, kết hợp giữa các kiến trúc khác nhau. Nó mang một cảm giác hoài niệm thấm trong từng viên gạch ngói hay những cây cột gỗ đen bóng. Nhà tắm công cộng không phải chỉ xây dựng dựa trên những trãi nghiệm cá nhân của Miyazaki ở Đài Loan mà còn mang dấu vết của rất nhiều những con người đã góp sức làm nên SA. Đó có thể là khộng khí quê nhà vào buổi đêm của Giám đốc mỹ thuật Takeshige Yoji hay là suối nước nóng tại Shikoku nơi cả công ty đã cùng đi nghỉ mát. Những họa tiết về hoa trên trần và cửa dựa vào những bức tranh ở lâu đài Nijo nổi tiếng. Đó là chưa kể đến những vay mượn từ bảo tang kiến trúc Tokyo, đền Nikko, công viên Meguro…

4) Tĩnh và động

Film của Miyazaki luôn có sự kết hợp giữa động và tĩnh hết sức hài hòa trong từng chi tiết. Ở mỗi khung hình của SA không phải chỉ có mình đối tượng chính chuyển động mà những nhân vật phụ làm nền cũng có sự vận động không ngừng. Những nhân vật đó không chỉ đứng yên hay có những hành động lặp đi lặp lại mà là những thay đổi thực tế và chuyển động trong từng chi tiết. Sự tĩnh trong film của Miyazaki không phải là sự im lặng tuyệt đối mà có lúc nhân vật sẽ ngồi một lúc, hoặc thở dài, hoặc nhìn chằm chằm vào dòng chảy, hoặc làm thêm điều gì đó, không phải để thúc đẩy câu chuyện mà chỉ để cho cảm giác về thời gian và địa điểm họ là ai. Miyazaki đã giải thích rằng trong tiếng Nhật người ta gọi đó là “ma” nghĩa là “sự trống rỗng có chủ đích”. Đó là sự ngừng lại giữa những hoạt động liên tục giống như khi bạn hít thở cũng luôn có 1 khoảng nghỉ giữa chừng. Có lẽ đó là một trong những lý do khiến film của Miyazaki trở nên thú vị hơn rất nhiều film hoạt hình tràn ngập những hành động dồn dập của Mỹ. "Những người làm phim sợ sự im lặng", Miyazaki nói, "vì vậy họ cố gắng lấp đầy tất cả mọi thứ"; "Họ lo lắng rằng khán giả sẽ cảm thấy buồn chán, nhưng chỉ vì một bộ film có tới 80% thời gian với những hành động liên tục dữ dội thì trẻ em sẽ sẵn sàng dành hết sự tập trung của mình vào đó. Điều thực sự quan trọng là những cảm xúc lắng đọng bên dưới- thứ mà bạn không thể lãng quên.”.

Phần 3: Bản vẽ thu nhỏ của thế giới hiện thực – Ngôn từ là sức mạnh

Bộ phim đã miêu tả lên một bản vẽ thu nhỏ của xã hội hiện đại, bắt đầu từ hình ảnh “Một thành phố ( khu vui chơi) bị bỏ hoang do bong bóng kinh tế” cùng “Sự uể oải và nỗi buồn của nhà làm công ăn lương mỗi khi nhận được mệnh lệnh”. Ở khía cạnh con người, Yubaba là một kiểu người rất thường thấy trong xã hội. Bà ta thích tiền, lại chiều chuộng con trai hết mực, bởi thế mà cậu con trai khổng lồ bé bỏng chẳng thể tự mình làm được chuyện gì cả. Gia đình của Yubaba là một hình mẫu khác hẳn so với nhà của Chihiro. Chúng ta hoàn toàn có thể thấy bố mẹ của Chihiro thuộc kiểu người không quá để tâm và ko lắng nghe con cái. Nếu họ thật sự chú ý đến cảm nhận của cô bé thì câu chuyện đã không bao giờ có thể bắt đầu.

Theo hình mẫu của nhân loại, nơi này tuyệt không có thần linh, không có cảnh sát, cũng không có quan tòa, nhưng nó có những quy tắc tuyệt đối mà cả Yubaba cũng bắt buộc phải tuân theo.

“Lời nói chính là sức mạnh” – đây là điều chúng ta thỉnh thoảng vẫn nghe thấy nhưng thường xem nhẹ. Bởi vì mọi người thường có suy nghĩ chỉ là một vài câu nói vô hình thì sao có thể ảnh hưởng đến những thứ hữu hình quanh ta. Với nhiều người, lời nói chỉ như bong bóng xà phòng mong manh dễ vỡ, chỉ là một thứ hình ảnh phản chiếu của hiện thực trống rỗng, Nhưng chúng ta đã quên rằng ngôn ngữ là cách chúng ta giao tiếp với nhau, là sợi dây kết nối giữa người với người. Chắc chắn không ít lần mỗi người đều từng vì một lời nói của một người nào đó mà cảm thấy vui vẻ cả ngày hay tổn thương một thời gian dài. Ở thế giới kì bí mà Chihiro lạc vào, ngôn từ càng trở nên quan trọng và có sức ảnh hưởng lớn hơn bất kì nơi nào. Nếu như Chihiro nói những lời như “Tôi không muốn làm cái này” hay “Tôi muốn về nhà” thì cô chắc chắn sẽ bị loại bỏ bởi Yubaba. Cô sẽ trở thành một kẻ lang thang trong vô định cho đến khi tự tan biến hoặc bị biến thành một con gà đẻ trứng chẳng hạn và chờ đến ngày bị ăn thịt. Ngược lại, khi Chihiro nói “Tôi muốn làm việc ở đây” thì ngay cả Yubaba cũng ko thể từ chối cô. Bởi vì đó là luật và ở đây không một ai với bất kì sức mạnh to lớn nào có thể chống lại nó.

Phần 4: Vô Diện là ai? 

Vô Diện (Kaonashi) là một nhân vật được đông đảo người xem yêu thích bên cạnh 2 nhân vật chính của chúng ta. Vậy rốt cuộc hắn ta là ai mà có những lúc đầy vẻ đáng yêu hiền lành giúp đỡ Chihiro lúc lại đột nhiên trở nên đáng sợ, sẵn sàng nuốt chửng mọi thứ xung quanh kể cả nhân vật chính của chúng ta?

Không ai biết được khôn mặt thật của Vô Diện, những gí chúng ta có thể thấy là chiếc mặt nạ vong hồn hắn luôn đeo trên mặt gần giống với chiếc mặt nạ Noh được sử dụng trong kịch của Nhật. Lần đầu tiên chúng ta nhìn thấy nhân vật này, hắn đang đứng trên cây cầu đến nhà tắm và nhìn những linh hồn đi ngang qua. Hầu như không ai có bất kì ai chú ý hay nhận ra sự tồn tại của hắn cho đến khi Chihiro đi ngang quá. Trong những lần xuất hiện sau, nhân vật này luôn đột ngột hiện ra và biến mất trong không khí. Dường như tự bản thân Vô Diện cũng không biết mình là ai hay hoặc mục đích gì hắn ta tồn tại trong thế giới này để làm gì. Chúng ta không bao giờ biết chính xác khi nào hắn quyết định đứng trên cầu, hoặc thậm chí hắn đã ở đó bao lâu. Ta tự hỏi phải chăng chính ánh mắt nhỏ bé của Chihiro và sự tử tế của cô đã thôi thúc một điều gì đó ở Vô Diện để rồi hắn đi theo cô bé đến nhà tắm của Yubaba như một chú cún con lạc mẹ. 

Ban đầu khi mới chỉ tiếp xúc với một mình Chihiro, Vô Diện có một thái độ vô cùng tử tế khi tìm cách giúp đỡ cô bé. Nhưng sự từ chối của Chihiro làm hắn vô cùng bối rối thậm chí là xấu hổ vì không thể cho cô bé thứ cô bé muốn. Càng về sau tiếp xúc với càng nhiều người, hắn có một sự thay đổi khó có thể tưởng tượng. Vô Diện sau khi nuốt chửng con ếch phục vụ đã có được giọng nói và đôi chân của nó và cả sự ám ảnh về vật chất mà cụ thể ở đây là tiền vàng. Càng tiếp cận nhiều người, nuốt lấy nhiều người thì tình trạng của Vô Diện càng trở nên tệ hơn so với ban đầu khi mới chỉ gặp Chihiro. Rõ ràng nhân vật này như một tờ giấy trắng và dễ dàng bị tác động bởi những yếu tố ngoại cảnh ở gần mình. Sự tham lam của những sinh vật trong nhà tắm của Yubaba và đặc tính của những sinh vật mà hắn đã nuốt lấy là thứ đã thay đổi Vô Diện hoàn toàn. Chỉ đến khi được Chihiro cho ăn “dango đắng” do thần sông tặng, nhả những người bị nuốt ra, tiêu trừ dần những tích tụ đen tối trong cơ thể và đuổi theo Chihiro ra bên ngoài thì Vô Diện mới dần trở lại là mình của ban đầu. Bên trong nhà tắm, suy nghĩ của những người làm công ở đó như một chất độc làm hắn trở nên bối rối và mất đi sự tỉnh táo về tinh thần. Khi đi ra bên ngoài những điều xấu xa đó không còn ảnh hưởng đến Vô Diện được nữa và Chihiro là một trong số ít người vẫn giữ được sự điềm tĩnh nên hắn chọn đi theo cô bé.

Khi cùng Chihiro đến được chỗ của Zeniba – người chị em sinh đôi của Yubaba (cái tốt đối lập với cái xấu trên lý thuyết) thì rõ ràng Vô Diện cũng bị môi trường ở đây ảnh hưởng. Hắn uống trà, ăn bánh và ngồi trong im lặng. Đến khi được Zeniba khen vì làm được điều tốt thì Vô Diện trở nên ngại ngùng và một trong những lần hiếm hoi kể từ khi xuất hiện chúng ta thấy chiếc mặt nạ mỉm cười. Với quyết định nhận lời ở lại cùng Zeniba thì hành trình đi tìm nơi mình thuộc về của Vô Diện đã kết thúc một cách trọn vẹn.

Vô Diện vừa không là ai vừa có thể là bất kì ai. Cuộc hành trình của Vô Diện giống như con đường đi tìm cái tôi, đi tìm bản ngã của mỗi con người nhất là những người trẻ tuổi. Chúng ta dễ dàng bị tác động bởi những thứ xung quanh, chúng ta bối rối, chúng ta sa ngã. Thỉnh thoảng chúng ta cảm thấy như sự tồn tại của mình không hề có chút ý nghĩa gì và rằng không có ai thực sự quan tâm hay để ý đến mình. Chúng ta cần một sự chỉ bảo, một sự dẫn đường trên con đường tìm kiếm cái tôi của bản thân và nơi chấp nhận hoàn toàn con người mình.

Phần 5: Câu chuyện của đứa trẻ lên 10 và sự nhận thức về thế giới.

Chihiro trong câu chuyện này vừa tròn 10 tuổi. Người ta bảo mười là lứa tuổi vừa đủ để một đứa trẻ con có thể hoàn toàn nắm vững tiếng mẹ đẻ của mình. Đủ để chúng có thể bắt đầu đọc báo, hiểu được người lớn nói chuyện, thưởng thức tất cả chương trình TV.

Nói cách khác 10 là số tuổi để bọn trẻ nhận thức được đâu là giới hạn của “thế giới hiện thực”, đồng thời cũng là lúc chúng được phát triển năng lực và bản ngã của mình. Tuy nhiên, ở lứa tuổi như thế, nếu không thể thoát khỏi sự bảo bọc của phụ huynh, sẽ chẳng bao giờ chúng hiểu được “sống như một con người” mang ý nghĩa như thế nào.

Trên chuyến xe điện cuối cùng cũng đến nơi cần đến. Khung cảnh Chihiro cùng ngồi lắc lư trên xe cùng với những cái bóng khác, cũng là lúc cô bé hiểu rõ cách “Tồn tại một mình”. Bằng ý chí của bản thân, Chihiro bước lên chiếc xe điện, hướng về một nơi cô bé không biết, còn có một chút sợ hãi nhưng lại vô cùng độc lập. Một Chihiro từ trước tới nay luôn sống trong mơ mộng, đã phản ứng lại hiện thực, bắt đầu bước vào thế giới.

Nếu để ý tới những ẩn ý nằm sau những đoạn kì ảo của bộ phim, các bạn sẽ hiểu rằng, có lẽ chỉ có lứa tuổi trên mới có thể thấu hiểu được thông điệp mà đạo diễn gửi gắm trong câu chuyện này. Bởi vì những bé gái 10 tuổi ấy còn chưa hiểu rõ cuộc đời là thế nào, “giống như Chihiro”, rồi chúng sẽ có đủ năng lực để đối mặt với cuộc sống.

Nhưng có lẽ, những người đã qua tuổi lên 10 sẽ không thể tiếp nhận được. Những người như thế chỉ biết lẩn tránh. Họ sẽ cảm thấy chuyện “đánh thức năng lực sinh tồn” gì đó là một chuyện khó khăn. Thậm chí họ đã và đang sống như thế, và cuộc sống của họ chỉ toàn chuyện mệt mỏi.

Phần 6: Chúng ta học được những gì từ hành trình của một cô bé 10 tuổi?

Có rất nhiều điều được lồng ghép trong chuyến hành trình kéo dài vỏn vẹn 2 tiếng đồng hồ này cần được nhắc tới.

Đầu tiên là việc con người đang dần hủy hoại thiên nhiên dù đây không phải là một yếu tố mới mẻ nhưng vẫn rất quan trọng không thể bỏ qua. Như vị thần sông trong film bị con người làm ô nhiễm đến mức bị nhầm tưởng thảnh một thứ dơ bẩn cần phải tránh xa. Hay như Haku ban đầu cũng là một vị thần sông nhưng con sông của cậu đã bị con người lấp bỏ xây nhà để rồi Haku không còn nơi để về. Các vị thần ở thế giới bí ẩn đại diện cho thiên nhiên ở quanh ta. Con người dường như chỉ luôn cầu xin, giành lấy những điều tốt đẹp, những lợi ích bên ngoài cho bản thân nhưng lại quên mất trân trọng, giữ gìn những điều đó. Chúng ta nên nhớ rằng không có gì là mãi mãi và vô hạn, nếu có cũng chỉ là sự tham lam của con người.

Có một thực tế trong cuộc sống mà chúng ta phải biết đó là cuộc sống không bao giờ chỉ phân ra trắng hay đen; tốt hay xấu. Cuộc đời không phải là một câu chuyện cổ tích dành cho trẻ lên 5 rằng hoàng tử tài giỏi sẽ chiến thắng mụ phù thủy ác độc và người hùng sẽ tiêu diệt quái vật hung bạo. Cái chúng ta phải đấu tranh hằng ngày chính là những khiếm khuyết của bản thân và cố gắng học cách sống sót, tồn tại trong thế giới này. Chihiro vẫn chỉ là một cô bé bình thường với những thiếu sót nhưng cô học được cách trở nên mạnh mẽ hơn, can đảm hơn. Haku vì lợi ích của bản thân mà chấp nhận làm tay sai cho phù thủy đáng sợ để rồi đánh mất bản thân, cậu còn phạm tội ăn cắp nhưng cuối cùng đã được tha thứ vì biết hối lỗi. Yubaba và Zeniba – hai chị em phù thủy sinh đôi với sức mạnh to lớn, như hai mặt của một đồng tiền nhưng thật ra chẳng ai hoàn toàn tốt đẹp hay xấu xa. Yubaba nhìn có vẻ ác độc và tàn nhẫn nhưng vẫn tuân theo những quy tắc của thế giới này và là một người mẹ yêu thương con hết mực dù có mức thái quá. Zeniba trông hòa nhã, dịu dàng, tốt bụng hơn rất nhiều so với em gái mình nhưng cũng sẵn sàng giải quyết bất kì kẻ nào làm trái ý bà. Ở một phòng tắm tạp nham với đủ loại người thì vẫn có những người tốt bụng như ông Kamaji, cô hầu gái Jin sẵn sàng giúp đỡ một cô bé đáng thương, tội nghiệp. Và thật ra những người ở phòng tắm cũng không hẳn là xấu dù rằng họ quả thật khá tham lam nhưng họ vẫn chúc mừng, cổ vũ cho Chihiro khi cô bé có thể trở về nhà. Chẳng có ai là hoàn hảo cả nhưng chúng ta cần vượt qua được chính mình của ngày hôm qua để bản thân của ngày hôm nay tốt đẹp hơn.

Miyazaki đã nói rằng cái tên là một thứ rất quan trọng, nó định hình một con người, cho ta biết ta là ai. Tên gọi chính là thứ theo mỗi người từ lúc sinh ra, nó mang theo điều kì vọng, mong ước, niềm tin của bố mẹ, của những người đặt ra nó cho chúng ta. Ở đây cái tên đại diện cho bản chất của một con người. Những người làm việc ở nhà tắm công cộng kí khế ước với Yubaba làm mất đi cái tên của mình nên dần dần họ cũng đánh mất cả hình dáng ban đầu. Ngay cả Haku dù có nhiều sức mạnh nhưng vẫn trở nên lạc lối dần trong thế giới này. Chihiro ban đầu khi bị lấy mất tên thật và trở thành Sen cũng dần lãng quên đi chính bản thân, quên mất bố mẹ như thế nào vả phải cứu lấy họ, quên đi mục đích của chính mình. Nếu không có Haku nhắc nhở thì chắc chắn Chihiro sẽ không bao giờ thành công. Cả Vô Diện và Chihiro đều trên một hành trình đi tìm bản ngã của chính mình tuy khía cạnh của 2 hành trình hoàn toàn khác nhau. Nếu Vô Diện là một người đi tìm ý nghĩa của bản thân khi không biết mình là ai thì Chihiro lại là người phải tìm lại bản thân mà mình đã đánh mất. Khi chúng ta quên đi mình là ai thì chúng ta không thực sự sống cuộc đời của bản thân mà chỉ là công cụ cho kẻ khác.

Bộ phim kết nối từ cái chết đến sự sống, từ chia ly đến tái ngộ, từ yếu đuối đến mạnh mẽ, mặc dù nó luôn hướng về sự tích cực, nhưng phong cách của bộ phim không chỉ có vui vẻ và tươi sáng, nó vẫn ẩn giấu sự đau khổ thông qua những vấn đề khó khăn mà tất cả mọi người bắt buộc phải vượt qua để tiến về phía trước, chưa kể những vấn đề khó khăn ấy không chỉ có nam nữ chính được trải nghiệm, mà cả những người bình thường nhất cũng liên tục gặp phải.

Tại nơi này, mọi người phải cố gắng, tìm ra chỗ đứng của bản thân. Chẳng có chỗ nào ở thế giới này sẽ dịu dàng nói với bạn “Cậu cứ là mình như trước kia là đủ rồi” cả. Có thể sẽ khóc, sẽ mệt mỏi, sẽ trốn tránh nhưng bạn phải tiếp tục sống và tiến lên phía trước. Chúng ta cần tự tìm kiếm bản thân và đứng dậy trên đôi chân của mình. Chỉ cần còn sống, thì bất kì ai cũng có thể đối mặt và vượt qua những khó khăn, thử thách ở phía trước.

Spirited Away là bộ film xem lần một, sẽ cảm thấy vô cùng vui vẻ. Sau khi xem xong ta cảm thấy hào hứng, vui vẻ đối với những yếu tố kì ảo của bộ film. Đến khi, cẩn thận xem lại lần thứ hai, có thể các bạn sẽ phát hiện ra những thứ tương đồng với thế giới hiện thực, nó tăm tối, nó ngán ngẩm, và mang lại cảm giác mệt mỏi. Ấy là do chúng ta một lần nữa phải đối diện với hiện thực “Thiên đường không có thật”. “Thế giới Spirited Away” không phải thế giới vui vẻ. Nó giống với thế giới thực, cho dù có đầy những điều phi lý, chán chường, người ta vẫn phải cam chịu mà sống. Bởi vì không sống thì chẳng còn chỗ để trốn tránh nữa. Những ai xem bộ phim này chỉ để tìm kiếm vui thú trong sự ảo tưởng, thì đây thực sự rất sốc. Nhưng khi bạn đang tìm cách trốn tránh cái yếu đuối trong bản thân thì đây là một bộ phim cần thiết cho bạn.

Bên cạnh đó cách thấu hiểu của những người lớn hơn 10 tuổi cũng rất đa dạng. Có người sẽ cho rằng “Chỉ có những người khắc phục được khó khăn mới có thể tự mãn mà giới thiệu bộ phim này và bảo rằng nó rất tuyệt vời”. Nhưng phải có những người nhìn thấy sự tươi đẹp của nhân sinh thông qua những cảnh tượng phong phú che lấp đi thông điệp “đau khổ” của bộ phim, thì mới có những người nhìn ra những kỹ năng sống được nắm bắt hoàn hảo trong những thứ xấu xí kia. Chỉ bằng điểm này, bộ phim đã xứng đáng nhận được lời đánh giá cao từ người trưởng thành.

Và sẽ thật thiếu sót khi bảo rằng chúng ta phải vượt qua mọi khó khăn một mình trong cô độc. Bởi vì trong hành trình của Chihiro luôn có những người quan tâm, giúp đỡ cô bé đặc biệt là Haku. Mình không biết thứ tình cảm giữa Chihiro và Haku là gì bởi tuổi lên 10 là một lứa tuổi quá nhỏ để biết được thế nào là yêu. Nhưng việc Miyazaki xây dựng những tình tiết như Haku đã cứu Chihiro từ trước và chỉ gặp một lần nhưng Haku vẫn luôn nhớ tên cô bé trong khi lại quên mất tên của mình. Những yếu tố lãng mạn đó thật sự làm mình cảm động cho đến tận bây giờ dù đã nhiều năm kể từ khi mình lần đầu tiên xem bộ film này. Haku vẫn luôn là nhân vật nam mình thích nhất của Studio Ghibli bởi với mình nhân vật nam chính không cần phải tỏ ra một cách quá xuất sắc và hào nhoáng mà chỉ cần sự quan tâm nhẹ nhàng, che chở lặng lẽ là đã quá đủ. Cảnh mình thích nhất ở Haku và Chihiro là khi cả 2 đi qua cây cầu dẫn tới nhà tắm mà dù đã được dặn không được thở nhưng Chihiro vẫn không thành công. Vào lúc đó thay vì trách mắng hay thất vọng thì Haku chỉ dịu dàng an ủi rằng “Không sao. Cậu làm tốt lắm”. Hy vọng sẽ có người tin tưởng vào mình như vậy dù cho đó là lúc bản thân trông tồi tệ và thảm hại nhất.

Kết

“Theo cách nào đó, live-action đang dần trở thành một phần của món soup được gọi là hoạt hình. Hoạt hình đã trở thành một từ bao gồm rất nhiều thứ, và hoạt hình của tôi chỉ là một chấm nhỏ nhỏ ở góc của nó. Đối với tôi chỉ cần như thế đã là quá nhiều." – Miyazaki Hayao

Dù nhận được nhiều lời khen ngợi từ nhiều người nổi tiếng như là các đạo diễn nổi tiếng Wes Anderson, Guillermo del Toro, John Lasseter (giám đốc sáng tạo của Pixar) cho đến đạo diễn huyền thoại Kurosawa Akira và vô vàn những con người khác thì với Miyazaki những gì ông tạo ra vẫn chỉ là những điều nhỏ bé.

Hãy xem Spirited Away cùng những tác phẩm khác của Miyazaki nói riêng và Studio Ghibli nói chung để tự mình có được những trãi nghiệm có phần kì lạ, vượt qua khỏi sự tưởng tượng của chúng ta này nhưng vẫn kết nối sâu sắc với cuộc sống và hành trình của mỗi con người.

Đối với Spririted Away, Miyazaki và các cộng sự của ông không chỉ đưa đến những bài học đắt giá mà còn khơi gợi những giá trị truyền thống ngàn năm của Nhật Bản và đối với một người yêu thích anime cùng những nét đẹp văn hóa của Nhật Bản từ lâu như mình thì đó là một điều hết sức tuyệt vời. Nhưng nó sẽ càng có ý nghĩa hơn nếu đất nước chúng ta có thể tạo ra được những bộ film dù là điện ảnh hay hoạt hình có giá trị văn hóa sâu sắc như vậy trong tương lai. Bởi vì những giá trị văn hóa truyền thống nếu không được ghi nhớ hay gìn giữ rồi cũng sẽ bị lãng quên như một ngọn đèn le lói trước lúc lụi tàn.

References:

https://www.madman.com.au/news/the-influence-and-legacy-of-hayao-miyazaki/
https://controlforever.com/read/influence-miyazaki-animation/
https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-spirited-away-2002
http://www4.plala.or.jp/liuli/sen-densha.html
http://www.midnighteye.com/interviews/hayao-miyazaki/
https://theentertainmentnut.wordpre...ection-the-enigma-of-spirited-aways-noh-face/

Reider, Noriko T. "" Spirited Away": Film of the Fantastic and Evolving Japanese Folk Symbols." Film Criticism 29.3 (2005): 4-27. Miyazaki, Hayao. The Art of Spirited Away. Viz communications, 2001.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Do bản ban đầu mình viết rất dài nên mình đã lược bỏ gần 1/2 so với phiên bản ban đầu. Dù vậy nó vẫn dài so với tưởng tượng nên mong các bạn thông cảm.

Hy vọng các bạn sẽ có một trãi nghiệm vui vẻ khi xem film và đọc review của mình. Có lẽ nó hơi nặng nề so với những gì các bạn thường nghĩ nhưng hãy cứ nghĩ đơn giản rằng con đường trưởng thành này ai cũng phải đi qua, cứ tự tin dốc hết sức và tin vào chính mình đi rồi đến một lúc khi nhìn lại các bạn sẽ bất ngờ khi mình đã đi được bao xa và đến những đâu ^^.

Dành tặng 1 người bạn đặc biệt (dù là đã gửi bản gần đầy đủ cho cậu rồi). Uh nếu có đọc được dòng này thì chính là nói cậu đó)

Bài viết được đóng góp bởi thành viên kazeumi trong cuộc thi viết lần thứ 1. 




Spririted Away
Vùng đất linh hồn
48
9
9 Bình luận
Sắp xếp theo:
Mới nhất
Tân Nguyễn Văn18/05/2019
Bài viết quá nhiều lỗi chính tả đọc rất khó chịu!!!
Trả lời
Nguyễn Viết Thành Chương08/03/2019
Lần đầu tiên đến với Phê Phim, đọc xong bài này phải đăng ký acc để cmt ngay :D Cảm ơn bạn đó có bài phân tích tâm huyết về phim <3 P/s: Klq nhưng đoạn tái bút bị sai chính tả "trãi nghiệm" xíu.
Trả lời
Nguyễn Nam Khánh17/02/2019
2 điểm
Hình như font chữ lẫn nền thế này nhìn hơi đau mắt. Title lớn cho mỗi phần cũng không rõ. Anyway, một bài đánh giá tuyệt vời. <3
Trả lời
vunn271217/02/2019
3 điểm
Mọi người ơi, đừng quên vào đây đánh giá phim nhé ^^ https://phephim.vn/movie/99-Spirited-Away
Trả lời
Phạm Đức17/02/2019
9 điểm
Một tài khoản Twitter @0910noncha đã viết cho Studio Ghibli một lá thư hỏi về việc tại sao bố mẹ Chihiro lại biến thành lợn, những thứ đồ ăn lạ lùng họ ăn trước khi biến đổi và cách Chihiro vượt qua cuộc kiểm tra cuối cùng và người này nhận được một bức thư giải thích rất dài và chi tiết từ nhân viên studio. Bức thư giải thích việc bố mẹ Chihiro biến thành lợn để diễn tả sự tham lam của loài người. Theo đạo diễn Hayao Miyazaki, đã có rất nhiều người biến thành những con lợn vào thời kì nền kinh tế bong bóng của Nhật những năm 1980, và những người này còn không hề nhận ra mình đã bị biến thành lợn. Họ còn nói những câu như “Chúng ta đang trong thời kì suy thoái và không có gì để ăn.”. Bức thư cũng giải thích một khi đã biến thành lợn, họ sẽ không trở lại thành người mà càng ngày cả tâm hồn và cơ thể sẽ dần dần giống như một con lợn, và điều này không chỉ áp dụng đối với thế giới tưởng tượng. Bức thư cũng giải thích lí do Chihiro biết được không ai trong số các con lợn ở cuối phim là bố mẹ cô ấy bởi vì cô bé đã nhận được những khả năng đặc biệt từ thế giới linh hồn. Câu trả lời của Miyazaki cụ thể như sau: “Chihiro, một cô bé 10 tuổi, có thể biết được điểm khác biệt bởi cô bé đã vượt qua nhiều khó khăn và đạt được năng lượng sống – điều mà ai cũng có thể tự nhiên có được”. Bộ phim không phải tập trung vào vẻ đẹp của nữ anh hùng, hay một con người với trái tim đặc biệt, mà là một cô bé nhút nhát có được năng lượng của sự sống bằng việc đối mặt với nỗi sợ hãi của chính cô. Thông tin này đã cho ta hiểu thêm về phần trích trong một cuộc phỏng vấn của Miyazaki cách đây vài năm: “Tôi không bao giờ giải thích tại sao Chihiro biết được trong số lợn đó không có bố mẹ cô bé ở cuối phim. Những người miệt mài tìm hiểu lí do tại sao thường nói nó không hợp lí. Tuy nhiên, tôi không nghĩ những điều đó lại quan trọng. Sau tất cả, cô bé đã trưởng thành, Chihiro chỉ đơn giản nhìn ra bố mẹ cô bé không ở đó mà thôi. Các cô cậu hỏi tại sao cô bé biết, nhưng hiểu biết là quá trình trong cuộc sống. Chỉ vậy thôi.” Vẫn có những suy đoán về loại thức ăn mà bố mẹ Chihiro đã ăn trước khi bị biến thành lợn. Tuy nhiên bức thư đã đặt dấu chấm hết cho những suy đoán này, vì họ chỉ đơn giản muốn tạo nên những thức ăn trông thật ngon lành mà thôi. Tác giả bức thư nói rằng, theo nhân vật Yubaba thì đó là đồ ăn cho khách, do vậy cũng là đồ ăn cho các vị thần và cả khách của họ. Lúc đó Chihiro đã bảo có gì đó kì lạ ở thị trấn này khi bố mẹ cô ấy ăn. Bức thư bảo không phải là ngẫu nhiên khi Chihiro nói điều đó và thức ăn thật sự là “cái bẫy cho những người lạc lối.” Ngay sau khi đọc tin này, không biết có ai muốn xem lại phim không nhỉ? :3 Source: Rocketnews
Trả lờiThu gọn
vunn271217/02/2019
Móa, tối nay phải xem lại luôn mới được (Y)
Trả lời
humanfox17/02/2019
1 điểm
Phải xem lại phim 1 vài lần nữa ngay thôi
Trả lời
Ky Ankh30/01/2019
3 điểm
Hay quá
Trả lời

Phê Phim

2018 Thử nghiệm cộng đồng , chờ giấy phép MXH của Bộ TT & TT

Theo dõi chúng tôi