Kết với chúng tôi

Xin chào, bạn đang tìm kiếm gì?

Bình Luận

Mộ Đom Đóm – Những Nỗi Đau Thời Chiến

Vào năm 1988, cố đạo diễn đại tài Takahata Isao đã làm nên Mộ đom đóm, một bộ phim mà chúng ta không phải nói quá nhiều về sức ảnh hưởng của nó. Câu chuyện của hai anh em Seita và Setsuko đã để lại rất nhiều ám ảnh trong lòng người xem về hai đứa trẻ phải cố gắng sống sót, vượt qua bom đạn, qua những cơn đói triền miên, những cơn đau đớn bệnh tật, và đáng sợ hơn cả là một xã hội cay đắng, nơi mà con người gạt bỏ đi tình người để sinh tồn.

Chiến tranh dù có xảy ra vì lý do gì đi chăng nữa, thì đó vẫn là một hiện thân rõ ràng nhất cho những bản ngã đen tối của con người. Đó là sự tham lam, sự đố kỵ, sự bảo thủ, và hơn hết là sự tàn bạo, một khi con người ta đã cầm vũ khí lên để giết chóc lẫn nhau, thì những hậu quả khủng khiếp nó gây ra không còn chỉ rơi vào những người lính trên chiến trường. Chính vì vậy, chiến tranh là một chủ đề chưa bao giờ hết gây tranh cãi, kể cả cho đến thời điểm hiện nay, khi phần đông nhân loại chúng ta vẫn đang tự cho là mình đang sống ở thời bình.

Chiến tranh (Danh từ): Là hiện tượng chính trị – xã hội có tính chất lịch sử, sự tiếp tục của chính trị bằng bạo lực giữa các tập đoàn xã hội trong một nước hoặc giữa các nước hay liên minh các nước với nhau. Đặc trưng của chiến tranh là đấu tranh vũ trang có tổ chức

“Ngày 21 tháng 9 năm 1945, đó là ngày mà tôi chết” linh hồn của Seita nhìn trân trân vào các xác của chính mình, cái xác mà mấy giây trước vẫn còn hấp hối những hơi thở cuối cùng trong lồng ngực. Quần áo rách rưới, đôi mắt đờ đẫn, bụng dạ nhăn nheo, cạn kiệt tới mức chẳng thể tiêu hóa được thứ gì nữa. Người ta đi qua tránh cậu như tránh một bãi rác bẩn tưởi và hôi hám. Và cậu không phải là cái xác duy nhất nằm đó.

Ngay mở đầu đã là một câu thoại về cái chết. Mộ đom đóm vẽ lên một khung cảnh tang tóc của một nhà ga tối tăm thiếu đi ánh sáng, người chết đói thì nằm ngay tại lối đi lại của người sống, những người làm công việc dọn xác thì chán chường như thể việc họ nhìn thấy xác chết là một chuyện xảy ra hàng ngày. Trong thời chiến, cái chết hiện diện ở khắp nơi, tính mạng của con người rẻ rúm tới mức họ không nhận được bất cứ sự thương tiếc nào từ những người còn sống.

Phim đảo ngược thời gian, khi mà cả Seita, Setsuko và mẹ đang phải tách nhau ra sơ tán vào hầm trú ẩm để tránh bom đạn đang trút xuống làng. Một hiện thực tàn khốc của thời chiến hiện ra trước mắt người xem, máy bay xả bom điên cuồng vào những ngôi nhà, ngay cả một đứa trẻ con như Setsuko cũng biết cách che cả miệng và tai để không bị điếc vì tiếng nổ, người dân chạy tán loạn và mang nhiều nhất có thể những tài sản của mình theo bên người. Một ngôi làng mà chỉ mới vài phút ngắn ngủi trước đó vẫn còn đầy sự sống, mà giờ đã bị khói lửa bom đạn thiêu rụi thành tro.

Dĩ nhiên,thương vong về con người là không thể tránh khỏi, Seita chứng kiến mẹ của mình bị bỏng nặng từ đầu tới chân và không thể qua khỏi. Đây là một chi tiết rất ám ảnh, khi phim dành rất ít thời lượng dành cho những tương tác của người mẹ với hai anh em, nhưng rồi ngay lập tức lại cho ta thấy xác của bà với những con bọ bò lổm ngổm, đôi mắt không thể mở ra, đôi môi tím quắt lại vì bị lửa đốt. Hai hình ảnh đối lập đầy ám ảnh không chỉ mang cảm xúc đau xót, mà còn cho ta thấy sinh mạng con người là mỏng manh thế nào dưới làn bom đạn.

Mộ đom đóm từ đầu tới cuối không bao giờ ngừng thể hiện những hậu quả mà chiến tranh đã gây ra, nhất là nạn đói. Cái đói không chỉ cướp đi sinh mạng, mà còn làm con người ta không còn tình thương ngay cả với những người thân họ hàng. Người dì của Seita và Setsuko không những lợi dụng những tài sản còn lại của mẹ hai đứa trẻ để đổi lấy gạo, mà bà còn không ngừng mỉa mai, đay nghiến chúng, đả động đến lòng tự trọng của Seita, khiến cả hai anh em phải bỏ đi sống ở một căn hầm trú ẩn. Không chỉ người dì, mà cả hai người con của bà đều là những hiện thân rõ ràng nhất cho một xã hội mà ở đó chỉ còn sự lạnh nhạt, ích kỷ, không còn định nghĩa của sự sẻ chia và thông cảm.

SEITA

Seita là nhân vật có những đấu tranh và chuyển biến tâm lý phức tạp và đa chiều nhất trong phim. Người xem hẳn phải rất khâm phục cậu bé, chúng ta rất ít khi thấy Seita mất bình tĩnh khi có chuyện xảy ra, kể cả lúc bom đạn đang lơ lửng trên đầu, ta vẫn thấy Seita điềm tĩnh suy tính những lối thoát nhanh chóng nhất để bảo vệ mạng sống của hai anh em.

Seita thương em vô ngần, cậu hiểu được rằng Setsuko là người thân duy nhất còn ở bên cạnh cậu khi ấy. Seita không bao giờ nặng lời với em gái kể cả khi cô em có nhõng nhẽo như thế nào, cậu hát những bài đồng ca cùng với em, đưa em đi chơi biển, cho em ăn những viên kẹo trái cây, cậu làm những điều nhỏ nhất chỉ để em được vui, được vô tư trong tiếng cười trong veo của một đứa trẻ. Seita luôn kiếm mọi cách để em gái không bị đói, kể cả việc ăn cắp lượng thực, cậu bất chấp cả mạng sống, chạy ngược lại dòng người sơ tán bom đạn, kiếm được càng nhiều thứ giá trị càng tốt để đổi lấy tiền lấy gạo. Ngay cả khi bom đạn đã cướp đi mẹ của hai đứa, Seita vẫn không cho phép mình được rơi một giọt nước mắt và giấu sự thật này đi với cô bé, vì niềm vui của em là thứ quý giá nhất cậu phải bảo vệ. 

Trong thực tế, vào năm 1945, nhiếp ảnh gia Joseph Roger O’Donnell đã chụp được tấm hình một đứa trẻ rất giống với Seita trong phim. Chia sẻ về tấm ảnh này, vị nhiếp ảnh gia nói:

“Tôi nhìn thấy một cậu bé khoảng 10 tuổi bước tới, cậu đang cõng một em bé. Những tháng ngày này ở Nhật Bản, ta thường xuyên thấy những đứa trẻ chơi đùa với em trai hoặc em gái của chúng trên lưng, nhưng lần này rõ ràng có gì đó hơi khác. Hình như cậu bé tới đây vì một chuyện gì đó rất nghiêm trọng. Chân cậu bé không đeo giày, sắc mặt thì lầm lì. Đứa bé con sau lưng thì ngả đầu ngược ra sau như thể nó đang ngủ say vậy. Thằng bé cứ đứng đó mãi khoảng 5 đến 10 phút.

Rồi người đàn ông đeo khẩu trang trắng tiến tới gần, chầm chậm cởi dây đai đang buộc chặt vào đứa bé con trên lưng. Đây là lúc tôi nhận ra đứa nhỏ đã chết mất rồi. Người đàn ông nắm lấy chân và tay cái xác, ông ta nâng nó lên rồi đặt vào đám lửa. Đứa anh đứng yên không nhúc nhích, nhìn đăm đăm vào ngọn lửa. Nó cắn môi mạnh tới mức bật cả máu. Ngọn lửa cứ cháy chầm chậm như hoàng hôn buông xuống, rồi thằng bé cũng quay đi và bước đi trong yên lặng”

Có thể dễ dàng liên tưởng hình ảnh của cậu bé này với hai anh em Seita và Setsuko trong phim. Có vẻ như ở thời chiến, đứa trẻ nào cũng có một tinh thần sắt đá như vậy, nhưng hẳn sâu bên trong là một nỗi niềm đau đớn vô tận. Seita phải tự tay hóa táng Setsuko, và như cậu bé kia, Seita cũng nhìn đám lửa đỏ rực kia tới khi hoàng hôn buông xuống rồi rời bỏ khu căn hầm trú ẩn và không bao giờ quay lại. Ta chưa thấy lúc nào tình thương của Seita dành cho em mình vơi đi, nhưng với một góc nhìn khác, liệu Seita có phải chịu trách nghiệm cho cái chết của Setsuko hay không?

Mộ Đom Đóm cũng là bộ phim được chuyển thể từ bán tự truyện của Nosaka Akiyuki, một câu chuyện có thật khi chính tác giả Akiyuki cũng không thể cứu được em gái mình, và ông đã viết Seita như là hiện thân của sự hối hận cho cái chết của chính người em gái. Trả lời trong một bài phỏng vấn vào năm 2002, đạo diễn Isao Takahata đã nói rằng ông đã rất bất ngờ khi người xem không có phản ứng bất bình trước những hành động của Seita, nhất là khi cậu bé bất chấp lời khuyên của ông lão nông dân về việc quay về xin lỗi người dì để có một chỗ ở, thay vì sống trong căn hầm ẩm ướt kia. Rõ ràng, sự bảo thủ của cậu là một trong nhân nguyên nhân gián tiếp gây ra cái chết của Setsuko.

Đạo diễn Isao cũng chia sẻ rằng qua nhân vật Seita, chính ông cũng đang phê phán thói tự cao và bảo thủ của người dân Nhật Bản, chi tiết thể này thể hiện rõ trong một câu thoại ở đầu phim, khi người đi qua xác của Seita đã nói rằng: “Mỹ mà nhìn thấy những thứ này thì chúng ta phải xấu hổ biết mấy”. Seita còn có có một niềm tin tuyệt đối vào sự hùng mạnh của Quân đội Nhật, của cha cậu, người đang chiến đấu trong lực lượng hải quân, để rồi lòng tự tôn này bị sập đổ hoàn toàn khi cậu nghe tin Nhật Bản đã đầu hàng trước nước Mỹ.

SETSUKO – Ánh sáng của

HOÀ BÌNH

Ngay từ những phân cảnh đầu, khi Setsuko đứng dậy cùng với đàn đom đóm bay lên, người xem gần như đã được báo trước về số phận của em. Bộ phim đã cho ta thấy rằng dù chỉ là một em bé nhỏ, nhưng những thứ xảy ra với em lại là những thứ kinh khủng nhất. Con người mất người thân trong chiến tranh, Setsuko mất mẹ. Một số người mất nhà cửa, Em phải sống trong căn hầm trú ẩn mặc dù em rất ghét. Người ta lạnh nhạt với nhau vì miếng ăn,  và em thì chết vì đói, vì bênh tiêu chảy và chứng suy dinh dưỡng. Một đứa trẻ làm nên tội tình gì mà lại phải gánh chịu những thứ khủng khiếp đến như vậy?

Chính vì người xem đã được báo trước từ đầu về cái chết của Setsuko, nên mỗi khi ta nhìn thấy nụ cười của em, nghe tiếng em khúc khích vui đùa bên anh trai, và cả lúc nhâm nhi những viên kẹo, lòng ta như thắt lại và không thể kìm được sự đau xót.

Ở khoảnh khắc sinh tử, có thể cái đói là thứ đã mang em đi, nhưng ta biết rằng thứ em muốn nhất lúc đó lại không phải là thức ăn. Setsuko hiện lên trong phim là một cô bé trong sáng, là biểu tượng mạnh mẽ nhất cho sự khao khát hòa bình của con người. Thứ em cần nhất khi còn sống có lẽ chỉ là được ở bên anh trai của mình.

Em không cần gì cả chỉ cần anh ở nhà với em! Anh đừng đi! Đừng đi! Đừng đi!

Người xem sẽ không thể kìm được nước mắt, khi thấy những lúc hai anh em ôm chầm lấy nhau khóc tức tưởi, giây phút mà em chơi một mình khi đợi người anh mang đồ ăn về, những khi hai anh em cùng nhau hát vang khi đi dưới mưa, và cả nụ cười hiu hắt em nở trên môi khi phải nói tạm biệt. Em ra đi để đến một nơi khác, một nơi không có chiến tranh, không có bom đạn, nơi có mẹ đợi em vỗ về, có anh trai và kẹo ngọt, có hòa bình và niềm hạnh phúc.

NHỮNG ẨN DỤ HÌNH TƯỢNG ĐOM ĐÓM

Đom đóm cũng là một biểu tượng văn hóa tâm linh của người Nhật, ánh sáng của đom đóm giống như những đốm lửa ma trơi, tượng trưng cho linh hồn của những người đã khuất. Chính vì vậy, ý nghĩa dễ thấy nhất về hình ảnh đom đóm đến từ chính tiêu đề của phim, Mộ Đom Đóm, những ngôi mộ của những nạn nhân bị chết trong chiến tranh.

“Tại sao đom đóm phải chết sớm thế hả anh?”

Ngoài ra, đom đóm cũng là hiện thân của cả Seita và Setsuko. Từ đầu đến cuối, phim luôn báo trước và nhắc nhở người xem về cái chết của cả hai đứa trẻ. Bắt đầu với hình ảnh Setsuko đứng lên cùng đàn đom đóm, cho tới khi em biết được mẹ đã chết, rồi Seita nói với em rằng khi chiến tranh đi qua cả hai đứa sẽ đi thăm mộ mẹ được chôn cất ở một gốc cây to. Sự thật là Seita vẫn giữ tro cốt của mẹ trong hầm, và ngay kế bên đó ta được thấy hai con đom đóm đang bay xung quanh với ánh sáng đỏ, như một ẩn dụ rằng hai anh em rồi sẽ đoàn tụ với mẹ ở thế giới bên kia.

Ánh sáng vàng lập lòe của đom đóm cũng là một biểu tượng rõ ràng nhất cho bom đạn của chiến tranh. Nếu như ta tăng sáng trong bức poster của phim, sẽ thấy rằng ánh sáng vàng bao quanh anh em không chỉ là ánh sáng của đom đóm, mà đó còn là ánh sáng của bom đạn đang rơi xối xả từ một chiến máy bay không chiến. Setsuko cũng đã nói rằng chiến cơ thần phong trên trời nhìn giống như một con đom đóm vậy.

Đom đóm còn tượng trưng cho niềm kiêu hãnh của người Nhật, hay cụ thể ở đây là niềm kiêu hãnh của Seita. Seita kể say sưa cho em gái mình về sức mạnh của hải quân Nhật Bản, về ánh sáng hoa lệ của những thành phố, tiếng pháo hoa tứ phía tượng trưng cho hy vọng chiến thắng của Đế Quốc Nhật. Ánh sáng vụt tắt trong phút chốc của đom đóm cũng rất giống với tia lửa pháo hoa, ẩn dụ cho lòng tin của Seita đã bị dập tắt ngay sau đó khi nghe tin Quân đội Nhật Bản đã đầu hàng.

KẾT

Mộ Đom Đóm dù đã bao nhiêu năm tháng trôi qua nhưng những ý nghĩa nó mang tới vẫn chưa bao giờ có dấu hiệu cũ kỹ và vẫn mang tính thời sự, như một tiếng chuông nhắc nhở tới bất cứ ai đang sống trong thời bình, rằng hãy quý trọng từng ngày, rằng trong lịch sử loài người chiến tranh chưa bao giờ kết thúc, và những nỗi đau mà nó mang lại là một thứ không thể chữa lành.

Quảng cáo

Mới Nhất

Bình Luận

Phí 'bỏng nước' đắt hơn cả tiền vé xem phim? Vì sao nhân viên ở các rạp chiếu luôn phải chào mời mua thêm...

Âu Mỹ

Anthony McCarten sẽ viết kịch bản cho bộ phim tiểu sử về Whitney Houston sau những thành công của Bohemian Rhapsody

Âu Mỹ

Sau nhiều lần dời lịch, Mulan sẽ lên sóng trên Disney + kể từ 04/09

Âu Mỹ

Mới đây, đạo diễn Denis Villeneuve chia sẻ, ông đang gặp rất nhiều khó khăn để đưa Dune ra rạp, trước bối cảnh ông...

Âu Mỹ

Một diễn viên đóng từ những vai diễn từ một chàng trai có đôi tay kéo bị hắt hủi, đến một kẻ làm mũ...

Tin Tức

Andrew Lloyd Webber, tác giả của vở nhạc kịch từng đạt giải thưởng Tony đã lên tiếng về phiển bản phim của Cats.

Có Thể Bạn Quan Tâm

Âu Mỹ

Nam tài tử người Canada gốc Lebanon luôn rất được mến mộ và tôn trọng không chỉ trên màn ảnh mà còn ở ngoài...

Tin Tức

Chúng tôi đã làm lỡ mất một cơ hội tuyệt vời để đại diện cho cộng đồng người Mỹ gốc Việt một cách chính...

Châu Á

Nam diễn viên gạo cội Lee Soon Jae của "Gia Đình Là Số Một" bị quản lý cũ tố ngược đãi, coi anh này...

Âu Mỹ

Đáng chú ý, trailer này được dựng một cách vô cùng thô sơ, và những "diễn viên" thì đều là trẻ em.

Copyright © 2020 Phê Phim